📜 संविधान 2072 · Constitution of Nepal
310 Articles, Explained
Every article of Nepal's Constitution with plain-language explanations, Nepali translations, and balanced analysis.
Part 1
Preliminary
प्रारम्भिक
9 articles
1-9
Art. 1Constitution as Fundamental Lawसंविधान मूल कानुनArt. 2Sovereignty Vested in the Peopleजनतामा सार्वभौमसत्ताArt. 4State of Nepalनेपाल राज्यको परिभाषाArt. 6Languages of the Nationराष्ट्रभाषाहरूArt. 8National Flagराष्ट्रिय ध्वजArt. 3Nepal Not to Be Dividedनेपाल विभाजित नहुनेArt. 5Territory of Nepalनेपालको भूभागArt. 7Official LanguageराजभाषाArt. 9National Anthem, Flag, etc.राष्ट्रिय गान, झण्डा
Part 2
Citizenship
नागरिकता
6 articles
10-15
Art. 10Right Not to be Deprived of Citizenshipनागरिकताबाट वञ्चित नगरिनेArt. 11To be Citizen of Nepalनेपालको नागरिकArt. 14Non-Resident Nepali Citizenshipगैरआवासीय नागरिकताArt. 12Citizenship by Descentवंशजको नागरिकताArt. 13Citizenship by Birthजन्मसिद्ध नागरिकताArt. 15Non-Resident Citizenshipअनिवासी नागरिकता
Part 3
Fundamental Rights & Duties
मौलिक हक तथा कर्तव्य
33 articles
16-48
Art. 16Right to Live with Dignityसम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हकArt. 17Right to Freedomस्वतन्त्रताको हकArt. 18Right to Equalityसमानताको हकArt. 19Right to Communicationसञ्चारको हकArt. 20Rights Regarding Justiceन्यायसम्बन्धी हकArt. 22Right Against Tortureयातनाविरुद्धको हकArt. 25Right to Propertyसम्पत्तिको हकArt. 26Right to Freedom of Religionधर्म स्वतन्त्रताको हकArt. 30Right to Clean Environmentस्वच्छ वातावरणको हकArt. 31Right to Educationशिक्षाको हकArt. 35Right to Healthस्वास्थ्यको हकArt. 36Right to Foodखाद्यसम्बन्धी हकArt. 38Rights of Womenमहिलाको हकArt. 39Rights of Childrenबालबालिकाको हकArt. 42Right to Social Justiceसामाजिक न्यायको हकArt. 46Right to Constitutional Remediesसंवैधानिक उपचारको हकArt. 21Right Against Preventive Detentionनिवारक नजरबन्दीविरुद्धको हकArt. 23Right Against Untouchability and Discriminationछुवाछूत तथा भेदभावविरुद्धको हकArt. 24Right Relating to Labourश्रमसम्बन्धी हकArt. 27Right to Freedom of Religionधार्मिक स्वतन्त्रताको हकArt. 28Right to Social Justiceसामाजिक न्यायको हकArt. 29Right Against Exploitationशोषणविरुद्धको हकArt. 32Right to Constitutional Remediesसंवैधानिक उपचारको हकArt. 33Right to Propertyसम्पत्तिको हकArt. 34Right to Freedom of Thought and Conscienceविचार र अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको हकArt. 37Right of Womenमहिलाको हकArt. 40Right of Dalitsदलितको हकArt. 41Right of Senior Citizensज्येष्ठ नागरिकको हकArt. 43Right of Consumersउपभोक्ताको हकArt. 44Right Against Exileनिर्वासनविरुद्धको हकArt. 45Right to Privacyनिजी गोपनीयताको हकArt. 47Right to Informationसूचनाको हकArt. 48Duties of Citizensनागरिकको कर्तव्य
Part 4
Directive Principles & State Policies
राज्यका नीति, निर्देशक सिद्धान्त
7 articles
49-54
Art. 50Directive Principlesनिर्देशक सिद्धान्तArt. 51State Policiesराज्यका नीतिArt. 49Directive Principles and Policies to be Implementedनिर्देशक सिद्धान्त कार्यान्वयनArt. 52Policies Relating to Social Justiceसामाजिक न्याय नीतिArt. 53Policies Relating to Economyआर्थिक नीतिArt. 54Policies Relating to International Relationsअन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध नीतिArt. 55Policies Relating to Revenueराजस्व नीति
Part 5
State Structure & Distribution of Power
राज्यको संरचना र शक्ति विभाजन
5 articles
55-60
Part 6
President & Vice-President
राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति
13 articles
61-73
Art. 61Presidentराष्ट्रपतिArt. 62Election of Presidentराष्ट्रपतिको निर्वाचनArt. 70President and VP from Different Sex/Communityफरक लिंग वा समुदायको प्रतिनिधित्वArt. 63Election of Presidentराष्ट्रपतिको निर्वाचनArt. 64Term of Office of Presidentराष्ट्रपतिको पदावधिArt. 65Qualifications for Presidentराष्ट्रपतिको योग्यताArt. 66Functions and Duties of Presidentराष्ट्रपतिको कार्यArt. 67Removal of Presidentराष्ट्रपतिको पदमुक्तिArt. 68Vacancy in Office of Presidentराष्ट्रपतिको पद रिक्तArt. 69Vice-Presidentउपराष्ट्रपतिArt. 71Allowances of President and Vice-Presidentराष्ट्रपतिको भत्ताArt. 72Resignation of Presidentराष्ट्रपतिको राजीनामाArt. 73Oath of Presidentराष्ट्रपतिको शपथ
Part 7
Federal Executive
संघीय कार्यपालिका
10 articles
74-82
Art. 74Form of Governmentसरकारको स्वरूपArt. 76Appointment of Prime Ministerप्रधानमन्त्रीको नियुक्तिArt. 76(9)Cabinet Size Limitमन्त्रिपरिषद् आकारArt. 75Council of Ministersमन्त्रिपरिषद्Art. 77Formation of Council of Ministersमन्त्रिपरिषद् गठनArt. 78Vote of Confidenceविश्वासको मतArt. 79Caretaker Governmentकार्यवाहक सरकारArt. 80Appointment of Ministersमन्त्रीहरूको नियुक्तिArt. 81Resignation of Ministerमन्त्रीको राजीनामाArt. 82Conduct of Government Businessसरकारी कारोबारको सञ्चालन
Part 8
Federal Legislature
संघीय व्यवस्थापिका
21 articles
83-107
Art. 83Federal Legislatureसंघीय संसदArt. 84Composition of House of Representativesप्रतिनिधि सभाको संरचनाArt. 86National Assembly Compositionराष्ट्रिय सभाको संरचनाArt. 91Speaker and Deputy Speakerसभामुख र उपसभामुखArt. 100Vote of No Confidenceअविश्वासको प्रस्तावArt. 85Qualifications for HoR Membersप्रतिनिधि सभा सदस्यको योग्यताArt. 87Tenure of HoRप्रतिनिधि सभाको कार्यकालArt. 88Speaker and Deputy Speakerसभामुख र उपसभामुखArt. 89Vacation of Seatपद रिक्तArt. 90National Assemblyराष्ट्रिय सभाArt. 92Functions of Legislature-Parliamentव्यवस्थापिका-संसदको कामArt. 93Transaction of Businessकार्य सञ्चालनArt. 94Quorumगणपूरक संख्याArt. 95VotingमतदानArt. 96Restrictions on Discussionछलफलमा प्रतिबन्धArt. 97PrivilegesविशेषाधिकारArt. 98Joint Session of Both Housesदुवै सदनको संयुक्त बैठकArt. 99Joint Committeeसंयुक्त समितिArt. 101Secretary of Parliamentसंसद सचिवArt. 102Committees of Parliamentसंसदीय समितिArt. 103Conduct of Business in Committeeसमितिमा कार्य सञ्चालन
Part 9
Federal Legislative Procedures
संघीय विधायिकी कार्यविधि
11 articles
108-114
Art. 110Bill Introduction Proceduresविधेयक प्रस्तुत गर्ने कार्यविधिArt. 114Ordinance Powerअध्यादेशArt. 104Introduction of Billविधेयक प्रस्तुतArt. 105Financial Billवित्त विधेयकArt. 106Money Billअर्थ विधेयकArt. 107Ordinanceअध्यादेशArt. 108Authentication of Billsविधेयक प्रमाणीकरणArt. 109Procedure for Passing Billsविधेयक पारित गर्ने कार्यविधिArt. 111Annual Budget (Estimates of Revenue & Expenditure)वार्षिक बजेटArt. 112Supplementary Budgetपूरक बजेटArt. 113Votes on Account (Federal)संघीय लेखानुदान
Part 10
Federal Financial Procedures
संघीय वित्तीय कार्यविधि
10 articles
115-125
Art. 115No Tax Without Lawकानुनबिना कर नलगाउनेArt. 119Annual Budgetवार्षिक बजेटArt. 116Federal Consolidated Fundसंघीय सञ्चित कोषArt. 117Expenditures from Consolidated Fundसञ्चित कोषबाट खर्चArt. 118Expenditures Chargeable on Consolidated Fundसञ्चित कोषमा व्ययभारArt. 120Appropriation Actविनियोजन ऐनArt. 121Supplementary Estimatesपूरक अनुमानArt. 122Votes on AccountलेखानुदानArt. 123Votes of Creditउधारो मतArt. 124Federal Contingency Fundसंघीय आकस्मिक कोष
Part 11
Judiciary
न्यायपालिका
24 articles
126-154
Art. 126Courts to Exercise Power of Justiceन्याय शक्ति अदालतमाArt. 128Supreme Courtसर्वोच्च अदालतArt. 133Extraordinary Power of Supreme Courtअसाधारण अधिकारArt. 125Courts to Exercise Powers of Justiceन्याय शक्ति अदालतमाArt. 127CourtsअदालतहरूArt. 129Appointment of Chief Justice and SC Judgesप्रधानन्यायाधीश नियुक्तिArt. 130Conditions of Service of CJ and Judgesसेवा शर्तArt. 131Vacancy of Office of CJ or SC Judgeपद रिक्तArt. 132SC Judges Not to Hold Other Officeअन्य पद धारण नगर्नेArt. 134District Courtजिल्ला अदालतArt. 135Jurisdiction of District Courtजिल्ला अदालतको क्षेत्राधिकारArt. 136Military Courtसैनिक अदालतArt. 137Judicial Councilन्याय परिषद्Art. 138Remuneration of Judgesन्यायाधीशको पारिश्रमिकArt. 139Transfer of Judgesन्यायाधीश सरुवाArt. 140Removal of Judgeन्यायाधीश पदमुक्तिArt. 141Retirement of Judgeन्यायाधीश अवकाशArt. 142Oath of Judgeन्यायाधीशको शपथArt. 143Ad Hoc Judgeविशेष न्यायाधीशArt. 144Judicial Service Commissionन्याय सेवा आयोगArt. 145Constitutional Benchसंवैधानिक इजलासArt. 146Execution of Judgmentफैसला कार्यान्वयनArt. 147Independence of Judiciaryन्यायपालिकाको स्वतन्त्रताArt. 148Contempt of Courtअदालतको अवहेलना
Part 12
Attorney General
महान्यायाधिवक्ता
6 articles
157-159
Art. 157Attorney Generalमहान्यायाधिवक्ताArt. 149Appointment of Attorney Generalमहान्यायाधिवक्ता नियुक्तिArt. 150Functions of Attorney Generalमहान्यायाधिवक्ताको कामArt. 151Term of Attorney Generalमहान्यायाधिवक्ताको कार्यकालArt. 152Remuneration of AGमहान्यायाधिवक्ताको पारिश्रमिकArt. 153Deputy Attorney Generalसहमहान्यायाधिवक्ता
Part 13
State Executive
प्रदेश कार्यपालिका
13 articles
160-166
Art. 162State Executive Powerप्रदेश कार्यपालिका शक्तिArt. 154Provincial Executive Powerप्रदेश कार्यपालिका शक्तिArt. 155Chief Ministerमुख्यमन्त्रीArt. 156Provincial Council of Ministersप्रदेश मन्त्रिपरिषद्Art. 158Functions of Provincial Governmentप्रदेश सरकारको कार्यArt. 159Provincial Chief (Governor)प्रदेश प्रमुखArt. 160Powers of Provincial Chiefप्रदेश प्रमुखको अधिकारArt. 161Vacancy of Provincial Chiefप्रदेश प्रमुख पद रिक्तArt. 163Provincial Attorneyप्रदेश न्यायाधिवक्ताArt. 164Provincial Policeप्रदेश प्रहरीArt. 165Provincial Civil Serviceप्रदेश निजामती सेवाArt. 166Provincial Planning Commissionप्रदेश योजना आयोगArt. 168Provincial Public Service Commissionप्रदेश लोक सेवा आयोग
Part 14
State Legislature
प्रदेश व्यवस्थापिका
27 articles
167-183
Art. 167State Legislatureप्रदेश सभाArt. 169Provincial Assemblyप्रदेश सभाArt. 170Composition of Provincial Assemblyप्रदेश सभाको गठनArt. 171Election to Provincial Assemblyप्रदेश सभा निर्वाचनArt. 172Term of Provincial Assemblyप्रदेश सभाको कार्यकालArt. 173Speaker of Provincial Assemblyप्रदेश सभा सभामुखArt. 174Qualifications for Provincial Assemblyप्रदेश सभा सदस्य योग्यताArt. 175Sessions of Provincial Assemblyप्रदेश सभाको अधिवेशनArt. 176Introduction of Bills in Provinceप्रदेश विधेयक प्रस्तुतArt. 177Financial Procedure in Provinceप्रदेश वित्तीय कार्यविधिArt. 178Provincial Consolidated Fundप्रदेश सञ्चित कोषArt. 179Provincial Budgetप्रदेश बजेटArt. 180Provincial Appropriationप्रदेश विनियोजनArt. 181Provincial Taxप्रदेश करArt. 182Provincial Revenue Sharingप्रदेश राजस्व बाँडफाँटArt. 183Provincial Public Debtप्रदेश सार्वजनिक ऋणArt. 184Provincial Financial Disciplineप्रदेश वित्तीय अनुशासनArt. 185Provincial Auditप्रदेश लेखापरीक्षणArt. 187Provincial Assembly Privilegesप्रदेश सभा विशेषाधिकारArt. 188Provincial Assembly Committeesप्रदेश सभा समितिArt. 189Provincial Assembly Secretaryप्रदेश सभा सचिवArt. 190Provincial Legislationप्रदेश विधानArt. 191Provincial Ordinanceप्रदेश अध्यादेशArt. 192Provincial Law Authenticationप्रदेश कानुन प्रमाणीकरणArt. 193Provincial Interrelationप्रदेश अन्तरसम्बन्धArt. 194Delegation of Provincial Powerप्रदेश अधिकार प्रत्यायोजनArt. 195Provincial Government Formationप्रदेश सरकार गठन
Part 15
State Legislative Procedures
प्रदेश विधायिकी कार्यविधि
8 articles
184-196
Art. 186Voting in State AssemblyमतदानArt. 196Provincial Legislative Procedureप्रदेश विधायी कार्यविधिArt. 198Procedure for Passing Provincial Billsप्रदेश विधेयक पारित प्रक्रियाArt. 199Provincial Money Billप्रदेश अर्थ विधेयकArt. 200Provincial Financial Billप्रदेश वित्त विधेयकArt. 201Provincial Supplementary Budgetप्रदेश पूरक बजेटArt. 202Provincial Votes on Accountप्रदेश लेखानुदानArt. 203Provincial Bill Authenticationप्रदेश विधेयक प्रमाणीकरण
Part 16
State Financial Procedures
प्रदेश वित्तीय कार्यविधि
8 articles
197-203
Art. 197State Financial Proceduresप्रदेश वित्तीय कार्यविधिArt. 204Provincial Consolidated Fundप्रदेश सञ्चित कोषArt. 205Provincial Fund Expenditure Rulesप्रदेश कोष खर्च नियमArt. 206Provincial Tax Provisionsप्रदेश कर व्यवस्थाArt. 207Provincial Revenue Distributionप्रदेश राजस्व बाँडफाँटArt. 208Provincial Public Debt Managementप्रदेश सार्वजनिक ऋणArt. 209Provincial Financial Accountabilityप्रदेश वित्तीय जवाफदेहिताArt. 210Provincial Audit Provisionsप्रदेश लेखापरीक्षण
Part 17
Local Executive
स्थानीय कार्यपालिका
10 articles
214-220
Art. 214Local Executiveस्थानीय कार्यपालिकाArt. 211Local Executive Powerस्थानीय कार्यपालिका शक्तिArt. 212Local Executive Headस्थानीय कार्यपालिका प्रमुखArt. 213Local Executive Formationस्थानीय कार्यपालिका गठनArt. 215Local Government Functionsस्थानीय सरकारको कार्यArt. 216Local Financial Resourcesस्थानीय वित्तीय स्रोतArt. 217Local Revenue Collectionस्थानीय राजस्व संकलनArt. 218Local Service Deliveryस्थानीय सेवा प्रवाहArt. 219Local Planningस्थानीय योजनाArt. 220Local Coordinationस्थानीय समन्वय
Part 18
Local Legislature
स्थानीय व्यवस्थापिका
7 articles
221-226
Art. 221Village Assemblyगाउँ सभाArt. 222Local Assembly Meetingsस्थानीय सभा बैठकArt. 223Local Legislationस्थानीय विधानArt. 224Local Budgetस्थानीय बजेटArt. 225Local Financial Proceduresस्थानीय वित्तीय कार्यविधिArt. 226Local Judicial Committeeस्थानीय न्यायिक समितिArt. 227Local Assembly Privilegesस्थानीय सभा विशेषाधिकार
Part 19
Local Financial Procedures
स्थानीय वित्तीय कार्यविधि
4 articles
227-230
Part 20
Intergovernmental Relations
संघ, प्रदेश र स्थानीय तहबीचको सम्बन्ध
6 articles
231-234
Art. 232Coordination Between Levelsतह समन्वयArt. 233Federal-Provincial Coordinationसंघ-प्रदेश समन्वयArt. 234Inter-Provincial Coordinationप्रदेश-प्रदेश समन्वयArt. 235Dispute Resolution Between Tiersतहबीचको विवाद समाधानArt. 236Federal Oversightसंघीय निगरानीArt. 237Concurrent List Implementationसाझा अधिकारसूची कार्यान्वयन
Part 21
CIAA - Anti-Corruption Body
अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोग
3 articles
237-241
Part 22
Auditor General
महालेखापरीक्षक
3 articles
240-241
Part 23
Public Service Commission
लोक सेवा आयोग
3 articles
242-245
Part 24
Election Commission
निर्वाचन आयोग
5 articles
246-251
Part 25
National Human Rights Commission
राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोग
5 articles
252-255
Part 26
Natural Resources & Fiscal Commission
राष्ट्रिय प्राकृतिक स्रोत तथा वित्त आयोग
4 articles
256-260
Part 27
Other Commissions
अन्य आयोग
5 articles
261-262
Part 28
National Security
राष्ट्रिय सुरक्षासम्बन्धी व्यवस्था
3 articles
263-270
Part 29
Political Parties
राजनीतिक दलसम्बन्धी व्यवस्था
4 articles
271-274
Part 30
Emergency Powers
संकटकालीन अधिकार
2 articles
273-277
Part 31
Constitutional Amendment
संविधान संशोधन
5 articles
274
Part 32
Miscellaneous
विविध
16 articles
275-299
Art. 284Constitutional Councilसंवैधानिक परिषद्Art. 280Interpretation of Constitutionसंविधानको व्याख्याArt. 281Constitutional Councilसंवैधानिक परिषद्Art. 282Royal Propertiesराजकीय सम्पत्तिArt. 283Remuneration and Facilitiesपारिश्रमिक र सुविधाArt. 285Citizenship Certificateनागरिकता प्रमाणपत्रArt. 286Existing Lawsविद्यमान कानुनArt. 287Government Contractsसरकारी सम्झौताArt. 288International Treatiesअन्तर्राष्ट्रिय सन्धिArt. 289Nepal Armyनेपाली सेनाArt. 290Nepal Policeनेपाल प्रहरीArt. 291Civil Serviceनिजामती सेवाArt. 292Pensionपेन्सनArt. 293Special Courtविशेष अदालतArt. 294Delegation of Powerअधिकार प्रत्यायोजनArt. 295Removal of Difficultiesअप्ठ्यारो हटाउने
Part 33
Transitional Provisions
संक्रमणकालीन व्यवस्था
10 articles
296-306
Art. 296Transitional Provisionsसंक्रमणकालीन व्यवस्थाArt. 297Laws in Forceविद्यमान कानुनArt. 298Existing Employeesविद्यमान कर्मचारीArt. 299Existing Courtsविद्यमान अदालतArt. 300Transitional Justiceसंक्रमणकालीन न्यायArt. 301Land Reformभूमि सुधारArt. 302National Reconstructionराष्ट्रिय पुनर्निर्माणArt. 303Peace Processशान्ति प्रक्रियाArt. 304Interim Arrangementsअन्तरिम व्यवस्थाArt. 305Transitional Committeeसंक्रमणकालीन समिति
Part 34
Definitions & Interpretation
परिभाषा र व्याख्या
2 articles
307
Part 35
Short Title, Commencement & Repeal
संक्षिप्त नाम र प्रारम्भ
2 articles
308